Vaka 2: Hangisi Sahte?
Belgeleri incele, dört soruyu yanıtla. Dördü de doğruysa vakanın sonunu göreceksin.
Takıldın mı? Kademeli ipuçları
İpucu 1 (hangi eser?)
Her kutunun ne kadar gelmesi gerektiğini akşam tartımı ile kutunun darasını toplayarak bul. Sabah dinamometresi Newton gösteriyor: 1 kg ≈ 10 N kuralıyla kilograma çevir. İki kutu aynı kütlede olmalıydı; hangisinin hangisi olduğunu kamyondaki pedlerin izleri söyler. Kutu tabanlarını kesip döndürmeyi dene.
İpucu 2 (kim kırdı?)
Paketleme odasında yerdeki toza ve ize bak. İzin uzunluğunu ve tabanını, kişiler sayfasındaki ayakkabılarla karşılaştır. Zemin neden kaygandı? Bekçi odasında bulunanlara ve nöbet defterindeki çizimin imzasına bak. “A.” kim olabilir?
İpucu 3 (kim değiştirdi?)
K3 kamerası gece kuzey ucunu görmüyor ama atölyeye ve soyunma odasına girenleri görüyor. Gece reflektörlü yeleği kim giyer? Atölyenin anahtarı başka nerede var?
İpucu 4 (şifre)
Hangi dolaba gece bir şey götürüldü? O dolaptaki kilit kimin olabilir? Nöbet defterindeki çizime iyi bak: kim, neyle ölçülüyor? Ölçünün birimi ne olmalı?
Kilit açıldı! Vaka çözüldü
Mor yıldızlı kilit 820 ile açıldı. 7 numaralı dolapta, beze sarılı pişmiş toprak bereket figürini duruyordu. Üzerinde ince bir çatlak vardı ama parçaları yerindeydi. Figürini Ada kazayla kırmıştı; sahtesiyle değiştiren ise babası Rıza Aydın‘dı. Şimdi olayın nasıl geliştiğini oku.
Olay özeti
Rıza neden yalan söyledi?
Rıza Aydın’ın kızı Ada geceleri evde yalnız kalamıyordu. Rıza daha önce onu nöbete getirdiği için yazılı uyarı almıştı; bir daha olursa işini kaybedecekti. O gece de Ada’yı gizlice bekçi odasına getirdi. Rıza kötü biri değildi; işini ve kızını korumaya çalışırken büyük bir hata yaptı.
O gece
- 15.00 Paketleme odasının zemini cilalandı. Cilalı zemin kaygandır.
- 17.48 Selin figürini tarttı: 4 kg. Bu sırada asıl eser yerindeydi.
- 18.25 Tarık kamerayı (K2) bakım moduna aldı. Paketleme odasını bilerek kilitlemedi ve 18.40’ta çıktı.
- 22.40 Ada, düz tabanlı pandufuyla bekçi odasının karşısındaki kilitsiz paketleme odasına girdi. Figürini eline aldı, kaygan zeminde kaydı; figürin düştü ve çatladı. K3’ün ses sensörü sesi kaydetti.
- 22.46 Rıza panikledi. Anahtar dolabından atölyenin yedek anahtarını aldı, atölyeden içi boş, 2 kg’lık reçine bir dükkân kopyası getirip rafa koydu.
- 22.58 Çatlak asıl eseri beze sarıp soyunma odasındaki 7 numaralı dolaba koydu. Ada’nın mor yıldızlı kilidiyle kilitledi.
- Gece Ada, babası unutmasın diye nöbet defterine şifrenin ipucunu çizdi: dinamometreye asılmış “BEKÇİ”. Babası 82 kg, yani yaklaşık 820 N.
- Sabah Kopya, kutu 3’e kondu. Kopya 2 kg olduğu için kutu olması gerekenden 2 kg hafif geldi.
Herkesin sırrı
| Kişi | Sakladığı | Yalanı nasıl çürüdü? |
|---|---|---|
| Rıza | Kızını getirdi, kopyayı koydu, asıl eseri sakladı. | “Odamdan çıkmadım” ↔ K3’te yelekli kişi. “Ses duymadım” ↔ ses sensörü ve defterdeki üstü çizili 22:40 satırı. “Yalnızdım” ↔ panduf, toka, mor kalemler. “Atölyeye girmedim” ↔ K3 22:46 ve anahtar dolabı. |
| Tarık | Eseri çalmayı planladı. Kopyayı kurşunla doldurup 4 kg yapacaktı. Ama gece gelmeye cesaret edemedi. | “Kamera arızalıydı” ↔ teknik servis notu. “Kapıyı kilitledim” ↔ kapı kilitsiz bulundu. “Kopya almadım” ↔ kargo poşeti, 20 N bantlı kantar, kurşun paketi. |
| Selin | Yaptığı kopyaları internetten gizlice satıyordu. | “Kopyaları dışarıda satmam” ↔ internet mağazası. |
| Yusuf | Geç kalınca toplamı kontrol etmeden kutuları yola çıkardı. | “Toplam tuttu” ↔ 310 N ≈ 31 kg, olması gereken 33 kg. |
Sonuç
Figürin restorasyon atölyesine gönderildi; Selin çatlağı onaracak. Rıza ve Tarık müdüre her şeyi anlattı. Müze, gece çalışan personelin çocukları için bir çözüm bulmak üzere belediyeyle görüşmeye karar verdi. Ada ise müzenin yeni “küçük dedektif” rozetini taşıyor; çünkü şifreyi o tuttu.
Vakayı nasıl çözdük?
- Olması gerekeni hesapladık. Akşam tartımı + dara: 5, 11, 6, 2, 3, 6 kg. Toplam 33 kg olmalıydı ama Çınarlı’da 31 kg geldi.
- Newton’u kilograma çevirdik. Sabah dinamometresi: 50, 60, 20, 110, 40, 30 N → 5, 6, 2, 11, 4, 3 kg. 6 kg gelmesi gereken iki kutudan biri 4 kg gelmişti.
- Pedleri eşleştirdik. Kutular tartıldığı sırayla ped 1’den 6’ya dizildi. 5. pedde kutu 3’ün izi vardı (takoz köşede). 5. ölçüm 40 N, yani kutu 3 iki kilo eksik: sahte olan bereket figürini.
- Zamanı daralttık. 17.48’de tartılan figürin 4 kg’dı, yani asıl eserdi. Değişim akşamdan sonra oldu. Selin 18.30’da, Tarık 18.40’ta çıktı ve sabaha kadar gelmedi.
- Kırılmayı bulduk. Yerde kırmızımsı toz vardı; pişmiş toprak kırılınca bu tozu bırakır. Ayak izi 20 cm ve desensizdi. Kişiler sayfasındaki ayakkabıların hiçbiri bu kadar küçük değil. Bekçi odasındaki düz tabanlı panduf ise tam uyuyordu. Cilalı zemin + düz taban = az sürtünme: kayma izi. Kıran Ada.
- Değiştireni bulduk. Yeleği yalnızca bekçi giyer. Yelekli kişi 22.46’da atölyeden bir şey aldı, 22.58’de soyunma odasına bir şey taşıdı: Rıza.
- Şifreyi çözdük. Eser 7 numaralı dolapta, çocuk kilidinde. Ada’nın çizimi babasını dinamometreye asıyor. Rıza 82 kg; dinamometre ağırlığı Newton gösterir: 82 × 10 = 820.
Bonus sorular
1. Atölyedeki “Dolap: 274” notu neden tuzak?
Not Selin’in, 4 numaralı dolabının şifresi. Gece soyunma odasına giren kişi yelekliydi, yani bekçi. Rıza’nın dolabı 7 numara ve üstünde mor yıldızlı çocuk kilidi var.
2. Tarık’ın kopyası rafa konsaydı tartım tutar mıydı?
Evet. Tarık kopyayı 2 kg kurşunla doldurup 4 kg yapacaktı (kantarındaki 20 N ≈ 2 kg). Kutu 3 o zaman 6 kg gelir, toplam 33 kg tutardı. Kutunun hafif gelmesi rafa konan kopyanın boş atölye kopyası olduğunu gösteriyor.
3. Kütle ile ağırlık arasındaki fark ne?
Kütle maddenin miktarıdır, birimi kg’dır ve terazi ile ölçülür. Ağırlık Dünya’nın cismi çekme kuvvetidir, birimi Newton’dur ve dinamometre ile ölçülür. Dünya’da 1 kg’lık cismin ağırlığı yaklaşık 10 N’dur.
4. Kutular kamyonda neden kauçuk pedlerin üstüne konur?
Kauçuk pürüzlüdür ve sürtünmeyi artırır. Kamyon fren yaptığında ya da dönerken kutular kaymaz.